Heupdysplasie bij de hond

HD is een afkorting voor heupdysplasie hetgeen letterlijk "heupmisvorming" betekent. Het komt voornamelijk voor bij grote en middelgrote honden van allerlei rassen en kruisingen daarvan. HD is een erfelijke aandoening waarbij uitwendige invloeden, vooral tijdens de groei, ook een belangrijke rol spelen.

Het heupgewricht bestaat uit de heupkop, die bij het dijbeen (achterbeen) behoort, en de heupkom, die bij het bekken behoort. Bij een normaal heupgewricht wordt de gladde bolvormige heupkop door het gewrichtskapsel, de pezen en de spieren goed in de voldoende diepe heupkom gehouden. Als er teveel speling tussen heupkop en heupkom is, kunnen er misvormingen ontstaan, soms gering, maar soms ook zeer ernstig. Op jonge leeftijd kunnen klachten ontstaan doordat het pijnlijk is dat de heupkom teveel beweegt. Door de beweging ontstaat op oudere leeftijd vaak arthrose in de heupen. Dit is vaak de reden dat oudere honden kreupel gaan lopen en waardoor HD vaak pas op oudere leeftijd ontdekt wordt.

Honden met HD kunnen hiervan (ernstige) hinder ondervinden, soms al op jonge leeftijd. De verschijnselen die hierbij optreden kunnen als volgt zijn:
- Moeilijk opstaan, soms met pijn
- Een stijve achterhand, vooral na rust
- Mank lopen met een of beide achterpoten
- Huppelend lopen met achterpoten (de zogenaamde bunny-hop). Dit wordt vooral bij jonge honden in de groei gezien.

Bij een lichamelijk onderzoek door de dierenarts, kan de waarschijnlijkheidsdiagnose HD worden gesteld. Dit doet de dierenarts door zowel bij de staande hond als de liggende hond naar de heupen te voelen. Soms kan er een duidelijke klik gevoeld en gehoord worden bij het naar buiten brengen van het dijbeen. Dit wijst erop dat de heupkop uit de heupkom schiet. De diagnose moet door middel van röntgenfoto's worden bevestigd. Röntgenfoto's zijn de gebruikelijke manier om vast te stellen dat de heupgewrichten misvormd zijn en in welke mate zijn misvormd zijn en mate van arthrose vast te stellen. Wel is het zo dat de ernst op de röntgenfoto vaak niet overkomt met de ernst van de klachten. Voor het maken van de röntgenfoto moet de hond op zijn rug liggen terwijl zijn achterpoten naar achteren worden getrokken. Dit is geen comfortabele houding en over het algemeen is het nodig om een kort roesje te geven aan de hond om de foto te kunnen maken. Dit houdt in dat voor het maken van de HD foto’s vaak een aparte afspraak gemaakt moet worden omdat het dier nuchter moet zijn.

Sommige honden met HD hebben hiervan weinig tot geen last. Het is echter wel zo, dat hoe meer er van de heupgewrichten geëist wordt (springen, bal spelen, traplopen, pakwerk en behendigheid), hoe zwaarder een hond is (overgewicht) en hoe ouder een hond is, hoe meer kans er is dat het dier zichtbare hinder van HD krijgt.

Op jonge leeftijd (voor een jaar leeftijd) kan er eventueel een corrigerende operatie uitgevoerd worden. Dit is voornamelijk van belang bij dieren die al veel klachten hebben op jonge leeftijd. Soms is het echter zo dat als de dieren eenmaal uitgegroeid zijn, de klachten weer veel minder worden. Het wel of niet in aanmerking komen voor een corrigerende operatie verschilt dus per hond.

Helaas is het zo dat HD vaak pas bij de volwassen hond ontdekt wordt. Dan zijn corrigerende operaties niet meer mogelijk, er zou alleen overwogen kunnen worden om een kunstheup te plaatsen.

Zoals hierboven al gezegd hebben heel veel honden geen last van hun HD. De heupkop wordt door banden en spieren in de heupkom gehouden. Als de aanleg van de heupkom niet goed is, kan heel veel overgenomen worden door de spieren en banden. Daarom is het belangrijk dat een hond met HD in een goede conditie blijft.

Als een dier eenmaal HD heeft, is het niet te genezen, maar vaak wel te behandelen. De behandeling richt zich vooral op revalidatie en voorkoming van overbelasting van de misvormde heupgewrichten, zoals:
- Overmatig lichaamsgewicht voorkomen. Uw hond moet dus goed op gewicht blijven. Elke kg extra is een extra belasting voor de heupen
- Regelmatige lichaamsbeweging die voor de heupen niet belastend is (regelmatig stukjes lopen, zwemmen, lichte looptraining naast de fiets). Een hond met HD mag prima lange stukken lopen zolang hij het maar gewend is. Regelmaat is heel belangrijk (dus niet door de week 5 minuten lopen en in het weekend 2 uur). Het is belangrijk dat de spieren goed getraind zijn (zie hierboven) daarom is beweging naast de fiets (het is rechtlijnig en constant waardoor de heupen minimaal belast worden, maar de spieren wel getraind worden) en zwemmen (gewrichten niet belast) heel goed. Wel moet deze beweging langzaam opgebouwd worden.

- Vermijd zoveel mogelijk de volgende gedragingen/bewegingen: zo min mogelijk trappenlopen, in en uit dingen springen, het liefst geen balletjes/stokken gooien.
- Voeding: tegenwoordig zijn er hele goede voeders op de markt voor dieren met gewrichtsproblemen. Aan de ene kant hebben ze een aangepast energiegehalte om overgewicht te voorkomen en aan de andere kant bevatten ze stoffen die de gewrichten ondersteunen (zoals de goede vetzuren en glucosamides)

- Pijnbestrijding en ontstekingremmers . Als een hond ondanks alle maatregelen duidelijk last van zijn achterhand heeft is het verstandig om pijnstillers te gaan geven. Dit kan tijdelijk, maar het kan ook levenslang gegeven worden. Naast pijnstilling zorgt het ook voor remming van ontsteking, die ook vaak plaatst vindt in de heupen door de continu irritatie

Omdat HD niet optimaal genezen kan worden, moet HD zoveel mogelijk voorkomen worden. De rasverenigingen spelen hierbij een grote rol, vanwege de erfelijke factor van HD. Honden die bestemd zijn voor de fokkerij, hun familie en nakomelingen moeten worden gecontroleerd op HD door middel van röntgenfoto's

Bij de aanschaf van een hond moet u zich realiseren dat bij vrijwel alle grotere en middelgrote rassen HD voorkomt. Men kan helaas nooit een volledige garantie geven dat een pup geen HD ontwikkelt, zelfs al fokt men uitsluitend met HD-vrije dieren.
Indien u een pup aanschaft van een ras waarbij HD voorkomt is het zeer aan te bevelen dat u de omstandigheden waaronder uw pup opgroeit zo voordelig mogelijk laat zijn.
- Goede voeding en vooral niet te veel voeding!
- Geen overmatige belasting van de heupgewrichten: geen traplopen, geen balspelletjes, niet springen, geen trekspel. Vaak naar buiten is heel goed, maar te lange wandelingen zijn niet verstandig.

Naarmate de pup opgroeit kunnen de heupgewrichten steeds meer belast worden, hoewel traplopen en balspelen altijd een zware belasting blijven. Maar als de hond nooit ergens last van heeft (stijfheid, mank lopen) dan moet het leven wel genoten kunnen worden! Zwemmen is een zeer goede beweging voor de heupen, maar hoervoor moet u een plek zoeken waar de hond gemakkelijk in en uit het water kan komen.