Wat is het syndroom van Cushing?

Cushing is een aandoening die ontstaat door een overmatige productie van cortisol door de bijnier. De bijnier is een klein orgaantje in de buikholte dat meerdere hormonen produceert. De bijnier wordt aangestuurd door een kliertje in de hersenen, de hypofyse. De hypofyse geeft ACTH af, een stof die de bijnier aanzet tot de productie van cortisol. Cortisol heeft verschillende functies in het lichaam, zoals het afremmen van het immuunsysteem, het is betrokken bij de werking van insuline en de afbraak van suiker voor het verkrijgen van energie, regelt het gebruik van eiwit, suikers en vetten in het lichaam en draagt bij aan het behouden van de bloeddruk. Cortisol wordt ook wel het stresshormoon genoemd, omdat de afgifte in situaties van stress sterk verhoogd wordt. Cortisol maakt het lichaam klaar om te reageren op stress en is essentieel voor het functioneren van het lichaam.

Er zijn 3 manieren om het syndroom van Cushing te ontwikkelen.
Soms ontstaat er een gezwel in de hypofyse in de hersenen. Dit gezwelletje gaat dan meer ACTH produceren. Daardoor wordt de bijnier aangezet om meer cortisol te gaan maken. In andere situaties is er sprake van een gezwel in de bijnier die zorgt voor een verhoogde productie van cortisol. Een derde manier om verschijnselen van het syndroom van Cushing te krijgen is het toedienen van kunstmatige corticosteroïden (zoals prednisolon of dexamethason) aan de hond. Deze kunnen als medicijn voor veel verschillende aandoeningen gebruikt worden en hebben meestal geen blijvende schadelijke verschijnselen. Bij sommige ziekten is het gebruik van corticosteroïden levensreddend voor de hond en nemen we de bijverschijnselen voor lief. Meestal verdwijnen deze symptomen vanzelf na het stoppen van de medicatie.

Wat zijn de verschijnselen van Cushing?

Omdat cortisol zo veel verschillende functies in het lichaam heeft, kunnen er heel veel verschillende symptomen optreden bij Cushing. Het treedt meestal op bij oudere honden (75% van de honden is ouder dan 9 jaar) en het komt vaker voor bij kleinere hondenrassen, zoals de poedel, de teckel, en kleine terriërs. Maar ook grotere hondenrassen kunnen Cushing krijgen.

Verschijnselen die vaak waargenomen worden bij Cushing:
* Veel drinken en plassen
* Grote eetlust
* Slechte vacht, kale plekken
* Slechte wondgenezing
* Dikke buik
* Afname spiermassa, zwakte in achterhand
* Hijgen
* Uitblijven van de loopsheid bij intacte teven

Indien Cushing lang bestaat en niet behandeld wordt kunnen er nog ernstigere verschijnselen optreden. Zoals eerder al genoemd is, is er in veel gevallen sprake van een gezwel in de hersenen. Meestal is het gezwelletje klein en zal het zelf niet zorgen voor symptomen. In enkele gevallen kan het echter wel zorgen voor hersenverschijnselen, zoals:
* Blindheid
* Toevallen
* Depressie
Er kan ook sprake zijn van een gezwel in de bijnieren. Deze gezwellen zaaien soms uit naar de longen. Als er sprake is van uitzaaiingen in de longen, kan het dier hier soms verschijnselen van vertonen, zoals:
* Benauwdheid, kortademigheid
* Hoesten

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Er moeten vaak een aantal onderzoeken uitgevoerd worden voordat de diagnose Cushing gesteld kan worden. Vaak verdenkt de dierenarts de hond al van Cushing puur op basis van de lichamelijke verschijnselen.

Lichamelijk onderzoek:

Urine onderzoek:

Bloedonderzoek:

De volgende stap is bloedonderzoek. Cortisol kan ervoor zorgen dat een bepaald leverenzym, alkalisch fosfatase (AF), verhoogd wordt. Verder zorgt cortisol ervoor dat de witte bloedcellen niet uit de bloedbaan kunnen. Bij bloedonderzoek zal dan ook vaak een lichte verhoging van de witte bloedcellen gevonden worden. Verder remt cortisol de werking van insuline en soms kan in het bloed een verhoging van het glucose gevonden worden. In een vergevorderd stadium kan Cushing leiden tot suikerziekte.

Omdat de afgifte van cortisol omhoog gaat bij stress kan Cushing niet aangetoond worden door eenmalig het gehalte aan cortisol in het bloed te meten. Cortisol wordt in de urine uitgescheiden. Door te kijken naar het gehalte van cortisol in de urine is het in de meeste gevallen mogelijk om de diagnose Cushing te stellen. Het gehalte aan cortisol is niet gevolg van een momentopname (zoals bij bloedonderzoek), maar van de uitscheiding over een langere periode (het geeft een goede indruk van de gemiddelde afgifte van cortisol). Omdat bij stress de cortisol afgifte ook omhoog gaat, is het belangrijk dat de urine verzameld wordt in een veilige omgeving, namelijk thuis.
De dierenarts wil graag van drie op één volgende dagen de ochtendurine hebben. In de urine wordt gekeken naar de verhouding tussen cortisol en creatinine (c/c ratio).
Na het opvangen van urine op de 2e dag, moet u om de acht uur dexamethason pillen geven. Dit is nodig om onderscheid te kunnen maken tussen de hypofyse-afhankelijke Cushing en de bijnier Cushing.

Soms is het hierna nog nodig om verder onderzoek uit te voeren, hierover zal uw dierenarts u verder inlichten.

Wat is de behandeling voor Cushing?

Medicamenteus

Vroeger konden de honden alleen met Lysodren® (mitotane) behandeld worden. Deze stof zorgt voor een irreversibele vernieling van het bijnierschors, waar de cortisol geproduceerd wordt. Het kan ook het gezwel in de bijnier vernielen. Omdat Lysodren het schors van de bijnier vernietigd, zal de hond na deze behandeling levenslang medicijnen moeten slikken.
Lysodren is vaak ook succesvol als er sprake is van uitzaaiingen bij een gezwel in de bijnier. Voor deze behandeling verwijzen wij u door naar een specialist.

Tegenwoordig is een nieuw medicijn op de markt gekomen voor de behandeling van Cushing, namelijk Vetoryl® (trilostane). Vetoryl zorgt voor een remming van het bijnierschors. Omdat het bijnierschors niet vernietigd wordt, zal de hond geen hormonen hoeven te slikken. Honden reageren over het algemeen heel goed op de medicatie, bij een juiste dosering verdwijnen binnen enkele dagen al de verschijnselen van veel drinken en plassen en vraatzucht. In het begin zal om de paar weken bloedonderzoek gedaan moeten worden om de juiste dosering vast te stellen, daarna zal de hond elke 3 maanden gecontroleerd moeten worden. Deze behandeling is in onze kliniek uitvoerbaar.

Chirurgisch

Als er een gezwel in hypofyse zit, kan de hond hieraan geopereerd worden. Eerst is wel verder onderzoek nodig (zoals een CT scan om de grootte van het gezwel vast te stellen) om te kijken of de hond geschikt is voor de operatie. Omdat de hele hypofyse weggehaald wordt, zal de hond na de operatie levenslang medicijnen moeten slikken. De hypofyse is namelijk een soort kliertje wat niet alleen ACTH produceert maar nog meer hormonen, zoals een hormoon om de schildklier aan te sturen. Het is een zware operatie waarvoor wij u naar een specialist zullen doorverwijzen.

Als er een gezwel in de bijnier zit, zou deze ook operatief verwijderd kunnen worden. Wederom moet eerst verder onderzoek gedaan worden (zoals een echo van de buik), om te kijken of een operatie mogelijk is. De bijnier ligt vlak naast de grote lichaamsaders en vaak vindt ingroei in de vaten plaats, waardoor een operatie niet mogelijk is. Verder zal er gekeken moeten worden of er al sprake is van uitzaaiingen. Als een operatie mogelijk is, zal vaak gedurende 2 maanden na de operatie cortisol gegeven moeten worden. Ook voor deze operatie zullen we u naar een specialist doorverwijzen.

Niets doen

Regelmatig kiezen mensen ervoor om geen therapie in te stellen. Om de hond toch een aangenaam leven te laten leiden zal het vaak wel nodig zijn om ziektes die ontstaan als complicatie op de ziekte van Cushing te behandelen. In het begin zal de hond weinig last van de Cushing hebben. Zoals eerder al genoemd is, grijpt cortisol in op verschillende delen van het lichaam. Het zorgt onder andere voor een onderdrukking van het immuunsysteem. Hierdoor is de hond gevoeliger voor ontstekingen van bijvoorbeeld de blaas. Deze ontstekingen zullen behandeld moeten worden met antibiotica. Verder zorgt cortisol ervoor dat de huid dunner wordt. Dit kan leiden tot allerlei huidklachten, zoals wonden of ontstekingen. Hiervoor zal de hond ook behandeld moeten worden. Ook kunnen honden als gevolg van het hoge gehalte aan cortisol suikerziekte ontwikkelen. Suikerziekte als gevolg van Cushing is heel moeilijk te behandelen en zal uiteindelijk vaak een reden zijn om de hond in te laten slapen. Indien de hond last krijgt van hersenverschijnselen zoals eerder genoemd, of benauwdheid vanwege uitzaaiingen in de longen is euthanasie helaas nog de enige optie.

Wij willen graag met u de meest geïndiceerde behandeling voor uw hond uitstippelen tijdens een persoonlijk consult.